I. ภาวะความผันผวนของราคาไฟฟ้าในเอเชียแปซิฟิก: ราคาไฟฟ้าทำสถิติสูงสุดใหม่ในรอบปีในหลายประเทศ และมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจนในแต่ละภูมิภาค
ในเดือนกันยายน ปี 2026 ตลาดไฟฟ้าในเอเชียแปซิฟิกมีลักษณะที่ "ร้อนและเย็นไม่สม่ำเสมอ" ประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายประเทศประสบกับความต้องการใช้ไฟฟ้าที่เพิ่มขึ้นอย่างมากเนื่องจากอุณหภูมิที่สูงอย่างต่อเนื่อง ทำให้ราคาไฟฟ้าสูงขึ้นอย่างมาก ในขณะที่บางประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงเหนือมีราคาไฟฟ้าที่ค่อนข้างคงที่ เนื่องจากการปรับปรุงโครงสร้างพลังงานและการควบคุมตามนโยบาย ตัวอย่างเช่น ราคาไฟฟ้าในประเทศไทย เวียดนาม และมาเลเซีย เพิ่มขึ้น 5-12% เมื่อเทียบกับเดือนสิงหาคม โดยราคาไฟฟ้าภาคอุตสาหกรรมในกรุงเทพฯ ประเทศไทยสูงถึง 0.42 ดอลลาร์สหรัฐต่อกิโลวัตต์ชั่วโมง ซึ่งเป็นสถิติสูงสุดใหม่ในปี 2026 ในขณะที่ญี่ปุ่นและเกาหลีรักษาช่วงราคาไฟฟ้าไว้ที่ 0.25-0.30 ดอลลาร์สหรัฐต่อกิโลวัตต์ชั่วโมง เนื่องจากการเพิ่มสัดส่วนของพลังงานนิวเคลียร์และการเชื่อมต่อพลังงานหมุนเวียนเพิ่มขึ้น ซึ่งลดลง 3% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปีที่แล้ว
ลาว ซึ่งเป็น "ศูนย์กลางพลังงาน" ของภูมิภาค มีแนวโน้มราคาไฟฟ้าที่ส่งผลกระทบอย่างมากต่อประเทศเพื่อนบ้าน ในเดือนกันยายน ปี 2026 ราคาไฟฟ้าภาคอุตสาหกรรมของลาวเพิ่มขึ้น 2.1% เมื่อเทียบกับเดือนสิงหาคม สาเหตุหลักมาจากการขาดแคลนอุปทานในประเทศเนื่องจากการส่งออกไฟฟ้าพลังน้ำที่เพิ่มขึ้น และความต้องการการเชื่อมต่อโครงข่ายไฟฟ้าในภูมิภาคที่เพิ่มขึ้น ซึ่งผลักดันต้นทุนการส่งผ่านข้อมูล ตามข้อมูลของกระทรวงพลังงานลาว ปริมาณการส่งออกไฟฟ้าพลังน้ำของลาวในเดือนกันยายนอยู่ที่ 12 พันล้านกิโลวัตต์ชั่วโมง เพิ่มขึ้น 8% เมื่อเทียบกับปีที่แล้ว โดยการส่งออกไปยังไทยและเวียดนามเพิ่มขึ้น 10% และ 7% ตามลำดับ ซึ่งขับเคลื่อนให้ราคาไฟฟ้าในภูมิภาคเพิ่มขึ้นพร้อมกัน
II. ปัจจัยขับเคลื่อนหลักของความผันผวนของราคาไฟฟ้า: ปฏิกิริยาร่วมกันของสภาพอากาศสุดขั้วและการเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน
1. อุณหภูมิสูงสุดขั้ว: ปัจจัยหลักที่ทำให้ความต้องการใช้ไฟฟ้าเพิ่มขึ้นอย่างมาก
ในช่วงฤดูร้อนของปี 2026 เอเชียแปซิฟิกประสบกับสภาพอากาศที่ร้อนผิดปกติ อุณหภูมิในหลายประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้สูงเกิน 40 องศาเซลเซียส ซึ่งเป็นสถิติสูงสุดในรอบปี อุณหภูมิที่สูงขึ้นทำให้ความต้องการใช้ไฟฟ้าสำหรับเครื่องปรับอากาศและอุปกรณ์ทำความเย็นเพิ่มขึ้นอย่างมาก ตามข้อมูลขององค์การพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ในเดือนสิงหาคม-กันยายน ปี 2026 ปริมาณการใช้ไฟฟ้าสำหรับเครื่องปรับอากาศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้เพิ่มขึ้น 15% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2025 โดยประเทศไทยและเวียดนามมีสัดส่วนการใช้ไฟฟ้าสำหรับเครื่องปรับอากาศอยู่ที่ 35% และ 30% ของการใช้ไฟฟ้าทั้งหมด การเพิ่มขึ้นของความต้องการใช้ไฟฟ้าได้ผลักดันราคาไฟฟ้าโดยตรง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในภาคอุตสาหกรรม เนื่องจากบริษัทต่างๆ ต้องจ่ายค่าไฟฟ้าที่สูงขึ้นเพื่อรักษาการผลิต
สิ่งสำคัญที่ควรทราบคือ อุณหภูมิที่สูงสุดขั้วไม่เพียงแต่ส่งผลต่อความต้องการใช้ไฟฟ้าเท่านั้น แต่ยังส่งผลต่ออุปทานพลังงานด้วย ตัวอย่างเช่น อุณหภูมิที่สูงขึ้นทำให้การผลิตไฟฟ้าพลังน้ำลดลง (เนื่องจากระดับน้ำในแม่น้ำลดลง) และประสิทธิภาพการผลิตของพลังงานหมุนเวียน (เช่น โซลาร์เซลล์และพลังงานลม) ก็ลดลงเนื่องจากอุณหภูมิที่สูงขึ้น (ประสิทธิภาพของแผงโซลาร์เซลล์ลดลงเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น) ซึ่งทำให้เกิดช่องว่างของอุปทาน และผลักดันราคาไฟฟ้าให้สูงขึ้นอีก
2. การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงาน: ความไม่ต่อเนื่องของพลังงานหมุนเวียนและต้นทุนของแหล่งพลังงานสำรองที่เพิ่มขึ้น
การเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานในเอเชียแปซิฟิกกำลังเร่งตัวขึ้น และสัดส่วนของพลังงานหมุนเวียนก็เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ในปี 2026 พลังงานหมุนเวียนในเอเชียแปซิฟิกมีสัดส่วน 35% เพิ่มขึ้น 3 เปอร์เซ็นต์จากปี 2025 อย่างไรก็ตาม ความไม่ต่อเนื่องของพลังงานหมุนเวียน (เช่น โซลาร์เซลล์ที่ต้องพึ่งพาแสงอาทิตย์ และพลังงานลมที่ต้องพึ่งพาแรงลม) จำเป็นต้องมีแหล่งพลังงานสำรอง (เช่น ก๊าซธรรมชาติ ถ่านหิน) เพื่อให้มั่นใจว่าการจ่ายไฟฟ้ามีความเสถียร และต้นทุนของแหล่งพลังงานสำรองที่เพิ่มขึ้นได้กลายเป็นปัจจัยสำคัญของความผันผวนของราคาไฟฟ้า
ตัวอย่างเช่น ในเดือนกันยายน ปี 2026 ราคาของก๊าซธรรมชาติในเอเชียแปซิฟิกเพิ่มขึ้น 8% เมื่อเทียบกับเดือนสิงหาคม สาเหตุหลักมาจากปัจจัยทางภูมิรัฐศาสตร์ (ความตึงเครียดในตะวันออกกลางทำให้ปริมาณก๊าซธรรมชาติลดลง) และความต้องการที่เพิ่มขึ้น (ความต้องการแหล่งพลังงานสำรองที่เพิ่มขึ้น) การเพิ่มขึ้นของราคาก๊าซธรรมชาติได้ผลักดันต้นทุนการผลิตไฟฟ้าโดยตรง ซึ่งนำไปสู่การเพิ่มขึ้นของราคาไฟฟ้า ตามข้อมูลของสมาคมไฟฟ้าเอเชีย ในเดือนกันยายน ปี 2026 ต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากก๊าซธรรมชาติในเอเชียแปซิฟิกเพิ่มขึ้น 12% เมื่อเทียบกับช่วงเดียวกันของปี 2025 โดยญี่ปุ่นและเกาหลีมีสัดส่วนต้นทุนการผลิตไฟฟ้าจากก๊าซธรรมชาติอยู่ที่ 40% และ 35% ของต้นทุนการผลิตไฟฟ้าทั้งหมด
3. ห่วงโซ่อุปทานและภูมิรัฐศาสตร์: ผลกระทบที่เชื่อมโยงกันของราคาพลังงาน
Sự biến động của chuỗi cung ứng năng lượng cũng là nguyên nhân quan trọng gây ra sự biến động của giá điện. Năm 2026, nguồn cung than đá toàn cầu bị thắt chặt do các hạn chế xuất khẩu từ Úc và Indonesia, khiến giá than đá ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương tăng 10% so với cùng kỳ năm 2025. Sự gia tăng giá than đã đẩy chi phí sản xuất điện than lên cao, từ đó ảnh hưởng đến giá điện. Ví dụ, chi phí sản xuất điện than của Indonesia tăng 8% so với cùng kỳ năm 2025, dẫn đến giá điện của nước này tăng 5%.
Về các yếu tố địa chính trị, sự căng thẳng ở Trung Đông đã gây ra biến động giá dầu thô, từ đó ảnh hưởng đến giá khí đốt tự nhiên (do khí đốt tự nhiên liên kết với giá dầu thô). Vào tháng 9 năm 2026, giá dầu Brent đã tăng 6% so với tháng 8, khiến giá khí đốt tự nhiên ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương tăng đồng bộ, đẩy chi phí sản xuất điện lên cao. Ngoài ra, sự cạnh tranh năng lượng giữa Nga và Châu Âu cũng gián tiếp ảnh hưởng đến khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, vì Châu Âu tăng nhập khẩu khí đốt tự nhiên, dẫn đến nguồn cung khí đốt tự nhiên toàn cầu bị căng thẳng, khiến giá khí đốt tự nhiên ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương chịu áp lực tăng.
Ba. Vai trò "Trung tâm năng lượng" của Lào: Ảnh hưởng khu vực đến biến động giá điện
Lào, với vai trò là "pin năng lượng của Đông Nam Á", có nguồn tài nguyên thủy điện dồi dào và là nguồn cung cấp điện quan trọng của khu vực. Vào tháng 9 năm 2026, lượng thủy điện xuất khẩu của Lào đạt 12 tỷ kWh, tăng 8% so với cùng kỳ, trong đó lượng xuất khẩu sang Thái Lan và Việt Nam lần lượt tăng 10% và 7%. Xu hướng giá điện của Lào có ảnh hưởng đáng kể đến các quốc gia lân cận. Ví dụ, Thái Lan, do tăng nhập khẩu thủy điện từ Lào, đã tăng giá điện 3% so với tháng 8, trong khi Việt Nam, nhờ nguồn cung thủy điện ổn định từ Lào, chỉ tăng giá điện 1%.
Tuy nhiên, giá điện của chính Lào cũng đang chịu áp lực. Vào tháng 9 năm 2026, giá điện công nghiệp của Lào tăng 2,1% so với tháng 8, chủ yếu do nhu cầu tiêu thụ điện trong nước tăng (như sự mở rộng sản xuất) và chi phí truyền tải tăng (do đầu tư vào dự án liên kết lưới điện khu vực). Theo dự báo của Bộ Năng lượng Lào, giá điện của Lào sẽ duy trì ổn định trong quý IV năm 2026, vì sản lượng điện thủy điện sẽ tăng theo mùa mưa, đồng thời việc hoàn thành các dự án lưới điện khu vực sẽ làm giảm chi phí truyền tải.
Bốn. Triển vọng tương lai: Xu hướng và chiến lược ứng phó với biến động giá điện
1. Xu hướng ngắn hạn: Giá điện vẫn ở mức cao nhưng biến động sẽ chậm lại
Trong ngắn hạn, giá điện ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương vẫn sẽ duy trì ở mức cao, nhưng sự biến động sẽ có xu hướng chậm lại. Một mặt, thời tiết cực nóng có thể kéo dài đến tháng 10, khiến nhu cầu điện vẫn ở mức cao; mặt khác, sản lượng điện tái tạo sẽ tăng theo sự thay đổi của mùa (ví dụ: sản lượng điện quang điện tăng theo thời gian có ánh sáng mặt trời), giúp thu hẹp dần khoảng thiếu hụt nguồn cung. Ngoài ra, sự điều tiết chính sách của các chính phủ (như trợ cấp giá điện, quản lý phía cầu) cũng sẽ giảm áp lực tăng giá điện.
2. Xu hướng dài hạn: Chuyển đổi năng lượng sẽ định hình lại thị trường giá điện
Về lâu dài, chuyển đổi năng lượng sẽ định hình lại thị trường giá điện ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Việc tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo sẽ làm giảm chi phí sản xuất điện, đặc biệt là chi phí của quang điện và điện gió tiếp tục giảm (chi phí tấm pin quang điện giảm 5% so với năm 2025 vào năm 2026, chi phí điện gió giảm 3%), thúc đẩy giá điện giảm. Ngoài ra, sự phát triển của công nghệ lưu trữ (như lưu trữ pin, thủy điện tích năng) sẽ giải quyết vấn đề tính gián đoạn của năng lượng tái tạo, giảm sự phụ thuộc vào nguồn điện dự phòng và tiếp tục giảm giá điện.
Tuy nhiên, trong giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi năng lượng, biến động giá điện vẫn sẽ tồn tại. Ví dụ, việc kết nối năng lượng tái tạo vào lưới điện đòi hỏi đầu tư lớn vào lưới điện, và chi phí đầu tư lưới điện sẽ được phân bổ vào giá điện, dẫn đến giá điện tăng ngắn hạn. Ngoài ra, việc thực hiện chính sách thuế carbon (như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của EU) cũng sẽ làm tăng chi phí sản xuất điện, đẩy giá điện lên cao.
